Thành lập theo Quyết định số 989/QĐ-LHHVN của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam
Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống là nơi hội tụ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và chuyên gia liên ngành giàu kinh nghiệm, bao gồm các nhà ngôn ngữ Hán Nôm, chuyên gia ngoại ngữ, chuyên gia công nghệ bản đồ và các lĩnh vực hỗ trợ nghiên cứu hiện đại. Đội ngũ của Viện không chỉ có năng lực nghiên cứu và tư vấn chiến lược về bảo tồn, mà còn triển khai các chương trình đào tạo, huấn luyện và phát triển nhân lực chất lượng cao, phục vụ trực tiếp nhu cầu của cộng đồng và các địa phương.
Với phương châm “Nhìn lại quá khứ để hoạch định tương lai”, IPDTC vừa trân trọng gìn giữ các giá trị văn hoá truyền thống, vừa ứng dụng tri thức mới và công nghệ hiện đại để phát huy các di sản – từ cảnh quan, lễ hội, phong tục tập quán đến những di sản văn hóa phi vật thể quý giá – hướng tới sự phát triển bền vững về văn hóa lẫn kinh tế cho từng vùng miền.
NHỮNG HOẠT ĐỘNG CHÍNH
1. Xuất bản
Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống hoạt động với sứ mệnh bảo tồn, nghiên cứu và phổ biến các giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam thông qua các ấn phẩm chuyên khảo, dịch thuật, biên tập học thuật và liên kết xuất bản với các nhà nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước. Từ góc độ xuất bản, viện chủ động xây dựng quan hệ hợp tác với các nhà nghiên cứu đầu ngành về văn hoá, hán nôm, văn học và di sản để phát triển các ấn phẩm khoa học có giá trị. Những cộng tác này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nội dung mà còn tạo ra các sản phẩm có tầm ảnh hưởng đối với cộng đồng học thuật và bạn đọc quan tâm đến nghiên cứu văn hoá – lịch sử Việt Nam. Viện đã làm việc chặt chẽ với các học giả có chuyên môn cao, trong đó có PGS.TS Trần Thị An (chuyên ngành văn hoá), PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường (chuyên nghiên cứu Hán Nôm), TS Nguyễn Văn Ánh (văn học), TS Nguyễn Thị Hiệp (chuyên gia di sản), PGS.TS Đặng Vũ Khắc (địa lý), và TS Bùi Quốc Linh (Hán Nôm). Sự hợp tác này được thể hiện qua vai trò phản biện, viết lời giới thiệu, hiệu đính và tư vấn học thuật cho nhiều đầu sách quan trọng, đồng thời góp phần kết nối kiến thức liên ngành trong các ấn phẩm xuất bản.
Trong lĩnh vực xuất bản, ba ấn phẩm nghiên cứu tiêu biểu được viện đồng xuất bản cùng Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2023 là Nước mắt ẩn phu, Kinh thành Huế trong thi hoạ và Văn bản và Hệ sinh thái văn bản. Ba cuốn sách này được thực hiện dưới sự tham gia của các nhóm tác giả và chuyên gia nghiên cứu nhằm khai thác sâu các đề tài văn hoá – lịch sử – nghệ thuật, trong đó có những khảo cứu về thi hoạ cung đình và vai trò văn bản trong đời sống xã hội. Kinh thành Huế trong thi hoạ giới thiệu khảo cứu và dịch chú các tác phẩm thi hoạ liên quan tới kinh đô Huế, góp phần làm rõ bối cảnh mỹ thuật và văn hoá cổ truyền trong lịch sử Việt Nam. Tiếp nối thành quả nghiên cứu đó, vào năm 2024, viện phối hợp với Nhà xuất bản Thế giới đồng xuất bản cuốn Kim Vân Kiều, bản dịch thơ tiếng Pháp của tác phẩm Đoạn trường tân thanh của đại thi hào Nguyễn Du. Bản dịch này tái giới thiệu kiệt tác văn học Việt Nam tới độc giả Pháp ngữ trong bối cảnh hội nhập học thuật quốc tế, đồng thời phản ánh nỗ lực đưa văn học cổ điển Việt Nam ra phạm vi nghiên cứu rộng hơn.
Bên cạnh các ấn phẩm xuất bản chính thức, viện còn chủ trì và hỗ trợ biên tập nội dung cho nhiều đầu sách nghiên cứu chuyên sâu khác trong năm 2024 – 2025. Các hoạt động này bao gồm hỗ trợ biên tập, tư vấn nội dung nghiên cứu và phản biện cho sách Tục lệ bầu Hậu ở Việt Nam (2024), và hai cuốn nghiên cứu về Văn bia Hậu Phật xuất bản tháng 12/2024. Viện cũng tham gia biên tập nội dung cho Chốn thiêng kinh kỳ – Hành trình di sản Thăng Long-Hà Nội (2025), dưới sự chủ biên của TS Nguyễn Thị Hiệp, thuộc dự án “Hành trình du lịch di sản Hà Nội”. Các hoạt động này không chỉ giúp hoàn thiện sản phẩm xuất bản về mặt học thuật mà còn góp phần nâng cao chất lượng nội dung phục vụ bạn đọc nghiên cứu và công chúng quan tâm đến di sản văn hoá. Ngoài ra, viện còn trực tiếp tham gia hiệu đính và biên tập các ấn phẩm chuyên khảo như Lịch sử Tây Sơn, Hồ Xuân Hương, và Khảo cổ sông Mekong.
Trong lĩnh vực nghiên cứu văn bia, viện hỗ trợ hoàn thiện nội dung bản thảo và chịu trách nhiệm về bản quyền tác giả, duyệt maket cho các công trình: Tài sản và ruộng đất cung tiến qua văn bia Hậu Thần, Nghiên cứu văn bia Hậu Phật thời Nguyễn vùng Đồng Bằng sông Hồng từ trường hợp Ninh Bình và Hà Nội, và Nghiên cứu chữ Nôm trên văn bia Hậu vùng Bắc bộ Việt Nam. Tổng thể, công tác xuất bản của Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống trong những năm gần đây phản ánh định hướng chiến lược rõ rệt: khai thác đề tài văn hoá – lịch sử sâu rộng, kết hợp giữa nghiên cứu hán nôm truyền thống và tiếp cận liên ngành, đồng thời mở rộng phạm vi tiếp cận tới độc giả quốc tế qua dịch thuật và liên kết xuất bản. Các ấn phẩm tiêu biểu và hoạt động biên tập học thuật đã góp phần nâng cao vị thế nghiên cứu văn hoá Việt Nam trong bối cảnh học thuật trong nước và quốc tế.
2. Tư vấn và đào tạo
Công tác tư vấn dự án của Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá truyền thống được định vị như một hoạt động chuyên môn trọng tâm, trong đó tri thức hàn lâm đóng vai trò nền tảng để dẫn dắt các thực hành bảo tồn và phát huy di sản trong bối cảnh phát triển đương đại. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành và phương pháp nghiên cứu nghiêm ngặt, Viện hướng tới việc cung cấp các giải pháp tư vấn có chiều sâu khoa học, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng rõ rệt cho các dự án văn hóa, du lịch và giáo dục.
Một minh chứng tiêu biểu cho năng lực tư vấn nghiên cứu của Viện là sự tham gia vào dự án “Hành trình di sản du lịch Hà Nội”, thuộc khuôn khổ FEF-R Patrimoine Project do Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp tài trợ thông qua Viện Pháp tại Việt Nam, phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp và Tổ chức Đại học Pháp ngữ. Trong dự án này, Viện đảm nhiệm vai trò tư vấn chuyên môn và thẩm định khoa học, với định hướng xuyên suốt là kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ khoa học, chính xác và có khả năng chuyển tải ra công chúng quốc tế. Thông qua việc cung cấp tư liệu nghiên cứu chuyên sâu, giải mã văn bản Hán Nôm, văn bia cổ và phục dựng bản vẽ kiến trúc, đội ngũ chuyên gia của Viện đã góp phần hình thành các bộ hồ sơ kỹ thuật số hoàn chỉnh cho từng di tích, bảo đảm tính xác thực và hệ thống của thông tin. Sự tham gia này không chỉ nâng cao chuẩn mực khoa học của dự án mà còn giúp di sản vượt khỏi trạng thái “tư liệu tĩnh” trong các công trình nghiên cứu. Bằng việc tích hợp công nghệ số, đặc biệt là hệ thống QR code và ứng dụng di động, các giá trị lịch sử – văn hóa được chuyển hóa thành trải nghiệm tương tác, qua đó định vị di sản như một “bảo tàng sống” gắn với đời sống đương đại. Chính chiều sâu tri thức mà Viện mang lại đã tạo nên sự nhất quán về nội dung và bản sắc văn hóa trong các sản phẩm truyền thông được giới thiệu ở tầm quốc tế. Bên cạnh chức năng tư vấn học thuật, Viện còn được nhìn nhận như một “trạm kết nối” chiến lược trong hệ sinh thái bảo tồn di sản.
Thông qua việc huy động sự tham gia của các nhà quản lý di tích, nghệ nhân và giới nghiên cứu trong và ngoài nước, Viện đã thúc đẩy các mối liên kết đa tầng, đặc biệt là cầu nối hiệu quả giữa các đối tác nghiên cứu Pháp – Việt và cộng đồng địa phương. Cách tiếp cận này cho phép các dự án di sản không chỉ đạt được tính khoa học mà còn bảo đảm tính khả thi và bền vững trong thực tiễn. Với “Hành trình du lịch Di sản Hà Nội”, Viện theo đuổi mô hình liên kết Bảo tồn – Giáo dục – Phát triển Du lịch, trong đó di sản được xem là nguồn lực văn hóa có khả năng nuôi dưỡng kinh tế xanh và củng cố bản sắc quốc gia. Song song với tư vấn dự án, Viện triển khai các hoạt động đào tạo và tư vấn chuyên sâu nhằm chuẩn hóa năng lực truyền tải di sản. Các lớp học nâng cao về ngôn ngữ và di sản văn hóa Hán Nôm dành cho hướng dẫn viên du lịch di sản tổ chức năm 2025 là ví dụ điển hình, cho thấy cam kết của Viện trong việc chuyển giao tri thức học thuật vào thực hành nghề nghiệp. Bên cạnh đó, Viện còn tham gia soạn thảo văn bia, tư vấn phương pháp khắc chữ, bảo đảm sự thống nhất giữa nội dung lịch sử, hình thức thẩm mỹ và truyền thống văn hóa.
Trong lĩnh vực kết nối học thuật và tư vấn chính sách văn hóa, Viện đã đồng tổ chức tọa đàm “Di sản, tư liệu và du lịch di sản: Tiềm năng hợp tác và phát triển bền vững” tại Bảo tàng Quảng Ninh (tháng 8/2025) cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội. Trước đó, Hội thảo quốc tế “Tiếp cận đa ngành trong nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế thế kỷ XX–XXI: Từ góc nhìn của giới học giả Việt Nam và Pháp” (20/2/2024), với khoảng 100 đại biểu tham dự, đã khẳng định vai trò của Viện như một đối tác học thuật tin cậy trong các diễn đàn nghiên cứu liên ngành và quốc tế. Đặc biệt, chuỗi tọa đàm ra mắt sách “Hàm Nghi – hoàng đế lưu vong, nghệ sỹ ở Alger” tổ chức tại Huế, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội trong tháng 11/2024, với quy mô từ 50 đến 200 người tham dự mỗi sự kiện, cho thấy năng lực tư vấn, điều phối và truyền thông học thuật hiệu quả của Viện.
Thông qua các hoạt động này, tri thức lịch sử – văn hóa được lan tỏa tới cộng đồng chuyên môn và công chúng rộng rãi, đồng thời nâng cao vị thế của Viện trong mạng lưới các thiết chế văn hóa – học thuật trong nước. Nhìn tổng thể, công tác tư vấn dự án của Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá truyền thống không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ chuyên môn, mà còn hướng tới việc kiến tạo chuẩn mực khoa học và giá trị xã hội cho các dự án di sản. Với năng lực nghiên cứu sâu, khả năng kết nối rộng và tầm nhìn phát triển bền vững, Viện khẳng định vai trò là đối tác chiến lược, đáng tin cậy cho các chương trình bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.
3. Dịch thuật văn bản Pháp ngữ, Hán Nôm
Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống trong nhiều năm qua đã coi công tác dịch thuật là một trụ cột học thuật quan trọng, góp phần kết nối di sản tri thức Việt Nam với không gian nghiên cứu quốc tế. Với định hướng phát triển bền vững dựa trên nền tảng học thuật nghiêm cẩn, Viện tập trung dịch thuật các công trình về văn hoá, lịch sử, nhân học và khoa học xã hội, trong đó thế mạnh nổi bật là dịch thuật tiếng Pháp. Tiếng Pháp giữ vị trí đặc biệt trong nghiên cứu Việt Nam học và khoa học xã hội – nhân văn, đồng thời là chìa khoá tiếp cận kho tư liệu đồ sộ về Việt Nam do các học giả Pháp và cộng đồng Pháp ngữ để lại.
Trên cơ sở đó, Viện đã xây dựng một mạng lưới cộng tác viên dịch thuật tiếng Pháp hùng hậu, có trình độ chuyên môn cao, am hiểu cả ngôn ngữ nguồn lẫn bối cảnh văn hoá – học thuật của Việt Nam. Đội ngũ dịch thuật tiếng Pháp của Viện quy tụ nhiều dịch giả giàu kinh nghiệm và uy tín, tiêu biểu như Nguyễn Thị Hiệp (Vietnamica), Nguyễn Thuỳ Chi và Phùng Thị Hồng Minh. Đây là những dịch giả đã tham gia nhiều dự án dịch thuật học thuật, quen thuộc với chuẩn mực dịch thuật trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Đặc biệt, các dịch giả này đã được Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam và Viện Pháp tại Việt Nam lựa chọn tham gia dự án “Tăng cường năng lực cho các dịch giả Việt Nam trong lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn”, triển khai từ tháng 07/2025 đến tháng 05/2026, qua đó tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn và hội nhập với chuẩn mực dịch thuật quốc tế.
Song song với đội ngũ dịch giả ngôn ngữ, Viện có sự cộng tác chặt chẽ với các nhà nghiên cứu đầu ngành trong lĩnh vực Hán Nôm và văn hoá. Tiêu biểu là PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường (Viện Hán Nôm) và TS Phạm Văn Ánh (Viện Văn học). Sự tham gia của các chuyên gia này bảo đảm độ chính xác về văn bản, thuật ngữ và bối cảnh lịch sử – văn hoá, đặc biệt đối với các công trình có liên quan đến tư liệu cổ, văn học trung đại và di sản tri thức truyền thống. Những nỗ lực đó đã được cụ thể hoá qua nhiều xuất bản phẩm dịch thuật có giá trị học thuật cao. Tiêu biểu có thể kể đến Tri thức văn hoá cổ truyền Việt Nam của Maurice Durand – một công trình kinh điển về văn hoá Việt Nam; Tranh dân gian Việt Nam của Maurice Durand – tác phẩm chuyên sâu về mỹ thuật và văn hoá dân gian; và Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sĩ ở Alger của Amandine Dabat – một nghiên cứu liên ngành kết nối lịch sử, nghệ thuật và ký ức hậu thuộc địa trong không gian Pháp ngữ. Các bản dịch này không chỉ góp phần phổ biến tri thức học thuật Pháp ngữ tại Việt Nam mà còn mở rộng đối thoại nghiên cứu giữa Việt Nam và cộng đồng học thuật quốc tế.
Với đội ngũ dịch giả và chuyên gia vững mạnh, cùng định hướng học thuật rõ ràng, công tác dịch thuật của Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối quan trọng giữa di sản văn hoá Việt Nam và tri thức khoa học xã hội – nhân văn quốc tế, đặc biệt trong không gian Pháp ngữ.
4. Nghiên cứu khoa học
Hoạt động nghiên cứu khoa học của Viện Bảo tồn và Phát triển Văn hoá Truyền thống được xác lập như nền tảng tri thức cốt lõi, bảo đảm tính hàn lâm, định hướng phương pháp và chiều sâu học thuật cho toàn bộ các lĩnh vực tư vấn, dịch thuật và xuất bản của Viện. Trên phương diện tổ chức nhân sự, Viện quy tụ một đội ngũ nghiên cứu nòng cốt có chuyên môn liên ngành, đồng thời duy trì mạng lưới cộng tác viên học thuật rộng khắp trong và ngoài nước. Lực lượng này bao gồm các nhà nghiên cứu về lịch sử, Hán Nôm, văn hoá học, nhân học, văn học, địa lý văn hoá và di sản, đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học và thiết chế văn hoá uy tín. Mô hình kết hợp giữa đội ngũ thường trực và cộng tác viên cho phép Viện vừa bảo đảm tính ổn định trong định hướng nghiên cứu, vừa linh hoạt trong việc huy động tri thức chuyên sâu cho từng chủ đề và dự án cụ thể.
Về năng lực cá nhân, nhiều thành viên và cộng tác viên của Viện là các học giả đã có hồ sơ xuất bản vững chắc trong nước và quốc tế. Các công trình nghiên cứu, chuyên khảo, bài báo khoa học và bản dịch học thuật của họ được công bố tại những nhà xuất bản và diễn đàn học thuật có uy tín, như Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Nhà xuất bản Thế giới, cũng như trong không gian Pháp ngữ và các tạp chí khoa học xã hội – nhân văn. Không ít thành viên tham gia các dự án nghiên cứu hợp tác quốc tế, hội thảo khoa học song phương và đa phương, qua đó khẳng định năng lực hội nhập học thuật và khả năng đối thoại bình đẳng với giới nghiên cứu khu vực và toàn cầu. Chính nền tảng xuất bản và nghiên cứu đã được kiểm chứng này giúp Viện duy trì chuẩn mực khoa học cao trong các đề tài, đồng thời bảo đảm độ tin cậy của tri thức do Viện sản xuất và lan tỏa.
Danh sách đội ngũ IPDTC: https://ipdtc.org/hoi-dong-va-lanh-dao-vien/
Đáng chú ý, nghiên cứu khoa học tại Viện không chỉ dừng lại ở bình diện lý thuyết hay xuất bản hàn lâm, mà còn được triển khai mạnh mẽ theo hướng nghiên cứu ứng dụng về di sản. Các dự án thực tiễn mà Viện tham gia, tiêu biểu như “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” hay các chương trình nghiên cứu, tư vấn văn bia, phục dựng tư liệu Hán Nôm và xây dựng hồ sơ di tích, đều được thiết kế như những không gian thử nghiệm học thuật. Tại đó, tri thức lịch sử, văn hoá và văn bản học được vận dụng trực tiếp vào việc giải quyết các vấn đề cụ thể của bảo tồn, diễn giải và phát huy giá trị di sản. Quá trình này đồng thời tạo ra dữ liệu mới, phương pháp tiếp cận mới và các mô hình thực hành có khả năng khái quát hoá thành kết quả nghiên cứu khoa học. Thông qua sự gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, Viện từng bước hình thành một hệ sinh thái tri thức về di sản, trong đó các dự án thực tiễn vừa là đối tượng nghiên cứu, vừa là phương tiện để kiểm nghiệm và làm giàu lý thuyết.
THÀNH TỰU & DỰ ÁN TIÊU BIỂU
- Công trình nghiên cứu & xuất bản
- Kinh thành Huế trong thi họa: Hoàng đế Thiệu Trị và Ngự đề đồ hội thi tập
Hợp tác với Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Văn học và NXB Khoa học Xã hội (2023). Nguyễn Văn Phương khảo cứu và dịch chú. - Hoạt Động Cung Tiến Và Lệ Bầu Hậu – Nguyễn Văn Nguyên
Hợp tác xuất bản cùng Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) và Dự án Vietnamica. - Văn Bản Và Hệ Sinh Thái Văn Bản – Đào Phương Chi
Hợp tác với Viện Nghiên cứu Hán Nôm (2024). - Nước mắt ẩn phu Đỗ Lệnh Thiện và Kim Mã ẩn phu cảm tình lệ tập – Phạm Văn Ánh
Hợp tác với Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Văn học.
- Sự kiện khoa học & hội thảo
- Hội thảo quốc tế “Tiếp cận đa ngành trong nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế thế kỷ XX–XXI”
Đồng tài trợ và tổ chức ngày 20/02/2024, quy tụ các nhà nghiên cứu Việt Nam và Pháp, cùng thảo luận về các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế. - Thuyết trình khoa học & Giới thiệu sách Hàm Nghi: Hoàng đế lưu vong – Nghệ sĩ ở Alger
Sự kiện có sự tham gia của tác giả, TS. Amandine Dabat – Nhà nghiên cứu Lịch sử Nghệ thuật, hậu duệ đời thứ 5 của vua Hàm Nghi. IPDTC đồng tổ chức và hỗ trợ cùng Viện Pháp tại Việt Nam và Công ty Art 30, nhằm kết nối học giới, công chúng và các giá trị lịch sử – nghệ thuật của triều Nguyễn.
- Dịch thuật & bảo tồn tri thức
- Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sĩ ở Alger
Hợp tác với NXB Khoa học Xã hội (2024). TS. Nguyễn Thị Hiệp dịch từ chuyên khảo tiếng Pháp của TS. Amandine Dabat. - Nguyễn Du, Kim Vân Kiều
Bản dịch tiếng Pháp sang thơ của René Crayssac, biên tập và giới thiệu bởi Philippe Papin. Hợp tác xuất bản giữa IPDTC, NXB Thế giới và Công ty Transacademia. Bản dịch theo thể thơ alexandrine, dựa trên ấn bản năm 1926 của NXB Lê Văn Tần.
LỢI THẾ CẠNH TRANH CỦA IPDTC
Đội ngũ chuyên gia uy tín: Tập hợp các nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia thực hành có kinh nghiệm sâu rộng và kết nối quốc tế.
Cá tính nghiên cứu rõ nét: Tôn trọng giá trị truyền thống nhưng luôn tìm kiếm giải pháp sáng tạo và đột phá trong bảo tồn và phát triển văn hoá.
Năng lực triển khai đa dạng: Từ nghiên cứu, đào tạo đến tổ chức sự kiện, triển lãm, dự án thực địa – tất cả đều được thực hiện với tiêu chuẩn chuyên môn cao.